In het Nederlandse taalgebied besteedde er maar één krant, het Vlaamse dagblad De Standaard, aandacht aan: het recente in werking treden van het verdrag van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) over visserijsubsidies. De Europese Commissie had er nog wel zo’n mooi persbericht aan gewijd. Het verdrag was enkele jaren eerder na decennia van onderhandelingen overeengekomen; eind vorig jaar hadden voldoende landen het ondertekend om het ook van kracht te doen worden.

Foto: Toenmalige EU-commissarissen voor visserij en handel (Virginijus Sinkevičius en Valdis Dombrovskis) en voorzitter van de Europese Commissie Zweden (Johan Forssell) overhandigen Okonjo-Iweala, directeur-generaal van de WTO, het namens de EU ondertekende verdrag over visserijsubsidies. (beeld: WTO).

Subsidies kunnen verstorend werken, denk aan het debat over steun aan landbouwbedrijven en aan fabrikanten van elektrische auto’s. De visserij is hier geen uitzondering op. Subsidies kunnen leiden tot overbevissing, omdat ze meer vangstcapaciteit uitnodigen dan anders zou worden ingezet. Dat is in niemands belang, ook niet van de visserij. Het betekent nu meer vangen en straks veel minder of niks.

In Nederland gaan de subsidies vooral naar de kottervisserij, een vloot van ruim 200 schepen die op de Noordzee en omliggende wateren op zeeleven op en net boven de bodem jagen. Het gaat volgens recent onderzoek gemiddeld om zo’n 100 miljoen euro per jaar. De grote zeevisserij, een vloot van grote vriestrawlers die wereldwijd opereren, brengt veel meer vis binnen, maar daar zijn de subsidies in de regel niet voor bedoeld.

Wat staat er in het WTO-verdrag? Allereerst zijn volgens Artikel 3 subsidies verboden die bijdragen aan illegale visserijpraktijken (“illegal, unregulated and unreported (IUU) fishing”). Dat is meteen al problematisch voor de Nederlandse subsidies, omdat volgens onderzoek illegale visserijpraktijken wijdverspreid zijn in de kottervisserij, denk hierbij aan illegale netvoorzieningen.

Daarnaast zijn volgens Artikel 4 subsidies verboden voor visserij op overbeviste visbestanden. De van oudsher voor de kottervisserij belangrijke doelsoorten, tong en schol, zijn sinds enkele jaren niet langer overbevist, dus die vallen hierbuiten. In hoeverre nieuwere doelsoorten zoals pijlinktvis, poon en mul zijn overbevist, weten we niet, al zijn daar volgens het Internationale Raad voor het Onderzoek van de Zee (ICES) wel indicaties voor. Deze bestanden worden simpelweg niet goed gemonitord.

Maar hiervoor bestaat Artikel 5, derde lid: “Een lidstaat dient bijzondere zorgvuldigheid en de nodige terughoudendheid te betrachten bij het toekennen van subsidies voor visserij of visserijgerelateerde activiteiten met betrekking tot bestanden waarvan de toestand onbekend is.” Dit is een belangrijke voorwaarde voor subsidies naar de visserij op deze nieuwe, nog niet gemonitorde doelsoorten.

Nederland zal moeten laten zien dat het aan deze voorwaarden voldoet. Artikel 8 van het verdrag stelt namelijk transparantie voorop. Zo is Nederland verplicht te melden precies welk schip subsidie heeft ontvangen. Dat maakt het makkelijker om naleving van het WTO-verdrag na te gaan. We weten immers welke schepen vissen op niet-gemonitorde bestanden en, voor zoverre er sprake is van veroordelingen, welke schepen zich hebben bezondigd aan illegale visserijpraktijken.

Nederland moet volgens het derde lid van Artikel 8 in elk geval vóór september dit jaar aangeven welke maatregelen het neemt om verboden visserijsubsidies uit te bannen. Gegeven bovenstaande punten is het bijzonder spannend om te zien hoe Nederland dit gaat doen.

Auteur:

Ben Vollaard, hoogleraar Tilburg School of Economics and Management en lid van de VMR werkgroep milieucriminaliteit